Bekur Amharic

Deatail:

በኩር ጋዜጣ የነሀሴ 22/2009 ዓ/ም ዕትም

August 28, 2017
Deatail:

በኩር ጋዜጣ የነሀሴ 15 /2009 ዓ/ም ዕትም

August 28, 2017
Deatail:

“የጣና ዓሣ ደህንነት ቋፍ ላይ ነው”

ባህር ዳር፡ ሀምሌ 10 /2009 ዓ/ም (አብመድ)አቶ ይበልጣል ዓይናለም በአማራ ክልል እንስሳት ሀብት ማስፋፊያ ኤጄንስ የዓሳ ሀብት ልማትና አስተዳደር ባለሙያ ናቸው:: የመጀመሪያ ዲግሪያቸውን ከጅማ ዩኒቨርሲቲ በእንስሳት ርባታና ጤና (አኒማል ፕሮዳክሽን ኤንድ ኼልዝ፣ የሁለተኛ ዲግሪያቸውን ደግሞ ከባሕር ዳር ዩኒቨርሲቲ በዓሳ ሀብትና እርጥበት አዘል መሬት አስተዳደር (ፊሸሪ ኤንድ ዌትላንድ ማኔጅመንት) ተከታትለዋል:: በሙያቸው በወረዳ፣ ዞንና ክልል በእንስሳት መኖ እና በዓሣ ሀብት ዙሪያ አገልግለዋል፤ አሁንም በሥራ ላይ ናቸው:: አቶ ይበልጣልን የዚህ ዕትም የበኩር እንግዳችን አድርገን ስለዓሳ ሀብታችን አጠቃላይ ጉዳዮችን ተጨዋውተናል፤ መልካም ንባብ!

እንደ ክልል የዓሣ ሀብት አቅማችን ምን ያህል ነው?

ለዓሣ ሀብት መሠረቱ ውኃ ነው፤ ክልላችን ከዚህ አኳያ በጣም ሀብታም ነው:: በኢትዮጵያ ትልቁን ሐይቅ ጣናን ጨምሮ በርካታ ሐይቆችና ትልልቅ ወንዞች፣ ሰው ሠራሽ ግድቦች በክልሉ አሉ:: ከሀገሪቱ የውኃማ አካል ሽፋን 36 ከመቶውን የሚይዘው ጣና ሐይቅ ነው፤ የዚህ ሁሉ ውኃማ አካል ባለቤት መሆናችን በዓሣ ሀብትም ትልቅ አቅም እንዲኖረን አድርጓል:: በዚህ አቅማችን ልክ ወደ ዓሣ ግብርና ብንገባ ከክልሉ አልፎ ሀገሪቱን መመገብ የሚያስችል አቅም አለ::

ዓሣን የመመገብ ልምዳችንስ?

በአመጋገብ ዙሪያ ቀደም ሲል የነበረን ልምድ ከዚህ ግባ የሚባል አልነበረም:: በርካታ የጽሑፍ ማስረጃዎች እንደሚያመለክቱት ዓሣን በመመገብ በክልላችን የነገደ ወይጦ ማኅበረሰብ አባላት ቀዳሚዎች ነበሩ:: ሌላው የኅብረተሰብ ክፍል ግን ዓሣን መመገብ አያዘወትርም ነበር:: በአሁኑ ወቅት ግን በሁሉም ኅብረተሰብ ዘንድ የመመገብ ልምዱ አለ፤ የመመገብ ልምዱ የማደጉን ያህል የዓሣ ምርታችን ባለማደጉ ግን አቅርቦቱ ተመጣጣኝ መሆን አልቻለም:: በተለይ ከተሞች አካባቢ ከፍተኛ የሆነ የዓሣ ተመጋቢ አለ:: ወደ አርሶ አደሩም አካባቢ ዓሣ የመመገብ ከፍተኛ ፍላጎት አለ፤ የሚጎድለው የአመጋገብ ብልሀቱን ማወቅ ነው:: በዚህ ዙሪያም ግንዛቤ የመፍጠር ጅማሮዎች አሉ:: በተለይ እንደ ተከዜ ተፋሰስ ባሉት አዲስ የዓሣ አቅርቦት በተፈጠረባቸው አካባቢዎች የአመጋገብ ስልጠና በስፋት መስጠት ያስፈልጋል::

ዓሣን መመገብ የሚያስገኘው የተለዬ ጠቀሜታ አለ?

አዎ! ዓሣ በባሕሪው እንደ ወተት የተመጣጠነ ንጥረ-ምግብ የያዘ ነው:: ዓሣ ለአካል ግንባታ፣ ለአጥንትና ጥርስ ጥንካሬ፣ ለኃይል ምንጭ፣ … የሚሆኑ ንጥረ ምግቦችን የያዘ ነው:: እንደ ሌሎች የምግብ ዓይነቶች አንድና ሁለት ብቻ ጥቅም የሚሰጥ አይደለም፤ ለአካልና አዕምሮ ዕድገት ጭምር በጣም ጠቃሚ የምግብ ይዘት አለው:: ብቻውን እንኳ የተመጣጠነ ምግብ ነው፤ በዓለም ላይ ምርጥ ምግብ የሚባለውም እርሱ ነው:: በሁለተኛው የዕድገትና መዋቅራዊ ለውጥ ዘመን መጨረሻ እንደ ግብ በኤጀንሲያችን ያስቀመጥነውም በክልሉ የዓሣ ተመጋቢነትን በማሳደግ መቀንጨርን መከላከል ነው::

ዓሣን በየትኛው የአየር ንብረት ክልል በሚገኙ ውኃማ አካላት ነው ማርባት የሚቻለው?

በሁሉም የአየር ንብረት ክልል ማራባት ይቻላል:: "ዘመናዊ የዓሣ ግብርና" የሚባል አዲስ የዓሣ እርባታ ዘዴ መጥቷል:: በዚህ ዘዴ ማንኛውም ሰው 10 ሜትር በ10 ሜትር የሆነ ስፋት (100 ካሬ ሜትር) ያለው ገንዳ በማዘጋጀት ዓሣ ማርባት ይችላል:: በዝርያ ደረጃ የደጋ፣ የወይና ደጋና የቆላ የሚሆኑ ዓሦች አሉ:: 
እንደ ክልልም ይህንን ግምት ውስጥ ያስገባ ሥራ እየጀማመርን ነው:: ልክ የዶሮ ጫጩት በማስፋልፈል ለአርሶ አደሩ የማዳረስ ሥራ እንደሚከናወነው ሁሉ በዓሣ ዘርፉም ጫጩት እያባዙ በገንዳ ለሚያራቡ አርሶ አደሮች ለመስጠት የተጀማመሩ ሥራዎች አሉ:: በግብርና ዕድገት ፕሮግራም ድጋፍ ባሕር ዳር ላይ የዓሣ ጫጩት ማረቢያ ማዕከል ለመገንባት የዲዛይን ሥራው እያለቀ ነው፤ በቅርቡ ግንባታው ይጀመራል:: 
ስለዚህ ዓሣ በየትኛውም የአየር ክልል መራባት ይችላል፤ አርሶ አደሩም በያለበት ከመስኖ ሥራው ጎን ለጎን በዓሣ እርባታም እንዲሠማራ ለማድረግ እየተጀማመረ ነው:: ትልቁ መልካም ዕድል ደግሞ የአገራችን ውኃማ አካላት እንደ ሰለጠነው ዓለም ውኃማ አካላት አልተበከሉም:: በመስኖ ግድቦች አካባቢ ሁሉ ዓሣ በሚገባ ማርባት ይቻላል:: ምናልባት በመስኖ ግድቦች አካባቢ ጥንቃቄ መደረግ ያለበት ውኃውን ወደ ማሳ ለማጠጣት በቱቦ ስናሳልፍ ዓሦችም አብረው እንዳይሄዱ ማጣሪያ መግጠሙ ላይ ነው:: ከመስኖው ውኃ ጋር አብረው ወደ ማሣ ከገቡ ስለሚሞቱ ማጣሪያ የግድ ያፈልጋል:: ይህ እንዲሆን ለሚገነቡ አካላት አስተያዬት እየሰጠን ነው:: ከዚህ በፊት ለምዱ ስላልነበረ ግድቦቹ ይህንን ችግር የሚፈቱ አልነበሩም:: 
በተለይ እንደ ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ያሉ ፕሮጀክቶቻችን ደግሞ ሲጠናቀቁ ለዓሣ ግብርናችን ማደግ ትልቅ አስተዋፅዖ እንደሚያበረክቱ ተስፋ ተጥሎባቸዋል:: በሕዳሴ ግድቡ አማካኝነት በሚፈጠረው ሰው ሠራሽ ሐይቅ በሺዎች ለሚቆጠሩ ወጣቶች በዓሣ ግብርና የሥራ ዕድል መፍጠር ይቻላል:: ለዚያም አካባቢ የሚሆኑ የሞቃታማ የአየር ንብረት ክልል የዓሣ ዝርያዎች ስላሉን::

ጣና ሐይቅ በዓሣ ዝርያ ሀብታም ነው?

በጣም እንጅ! በርካታ ባለሙያዎች በጣና ሐይቅ የዓሣ ዝርያ ዙሪያ ጥናቶችን አካሂደዋል:: ከሀገራችን ዶክተር እሸቴ ደጀኔና ዶክተር አያሌው እንዲሁም በርካታ የውጭ ዜጎች የጻፏቸው ጥናቶች አሉ:: እነዚያ ጥናቶች እንደሚያመላክቱት በሐይቁ ቀረሶ፣ ቤዞ፣ አምባዛና ነጭ ዓሣ የሚባሉ አራት ዋና ዋና ዝርያዎች አሉ:: የነጭ ዓሣ ዝርያዎች ደግሞ በሥራቸው ወደ 27 እንደሚደርሱ ጥናቶቹ ያሳያሉ:: እነዚህ ዝርያዎች በራሳቸው በሌሎች ሀገራት ውኃማ አካላት የማይገኙ ብርቅየዎች ናቸው:: ሌሎቹም ዝርያዎች በሥራቸው በርካታ ንዑሳን ዝርያዎች አሏቸው:: ስለዚህ በዝርያ ይዘቱ ጣና የዓሣ ባለሀብት ነው::

የጣና የዓሣ ሀብት ስጋት ውስጥ መሆኑን የሚናገሩ ሰዎች አሉ፤ እውነት ስጋት ውስጥ ነው?

በሚገባ ከፍተኛ ስጋት ውስጥ ነው፤ የዓሳ ሀብቱ ብቻ ሳይሆን ሐይቁም ስጋት ተጋርጦበታል:: አንደኛው የስጋት ምንጭ ህገ-ወጥ መረብ ነው:: ሕገ-ወጥ መረቡ አይመርጤ በመሆኑ ከትልቅ እስከ ትንሽ ዓሦችን ሳይመርጥ የሚይይዝ ነው:: ከትንሽ እስከ ትልቅ በሁሉም ዕድሜ ክልል ያሉ ዓሦች ከተያዙ ደግሞ ዘር ሳይተኩ ይሞታሉ ማለት ነው:: ይህ አይመርጤ መረብ ከግብፅ አሌክሳንደሪያ በሱዳን በኩል አድርጎ በሕገ-ወጥ የሚገባ ነው:: 
ሕገ-ወጥ አስጋሪም ሌላኛው የሥጋት ምንጭ ነው:: በቅርቡ የመጣው እምቦጭ አረም ደግሞ ከሁሉም የከፋው ስጋት ሳይሆን አይቀርም:: ከሆቴሎችና ሌሎች ተቋማት ወደ ሐይቁ የሚለቀቁ በካይ ኬሚካሎችም በስጋትነት ይነሳሉ:: እነዚህን ስጋቶች ለመቅረፍ በጋራ እስካልተሠራ ድረስ የዓሣ ሀብታችን በጣም አደገኛ ሁኔታ ውስጥ ነው:: አሁን ላይ የጣናና የዓሦች ደህንነት በቋፍ ላይ ነው:: የሁሉንም የኅበረተሰብ ክፍልና የመንግሥት አካላት የተቀናጀ እገዛ ይፈልጋሉ:: 
በነገራችን ላይ ጣና ሐይቅን መታደግ ያለብን ለዓሣ ሀብታችን ብለን ብቻም አይደለም:: በጣና ዙሪያ የሐይቁን ባሕር ሸሽ እና ውኃውን በሞተር ስበው የሚተዳደሩ ሚሊዮን አርሶ አደሮች አሉ፤ የጀልባ ባለቤቶችና ዓሣ አስጋሪዎችም በሥራቸው በ10 ሺህ የሚቆጠር ቤተሰብ ሊኖራቸው ይችላል::
ከዚህ ባለፈ ጣናን የሕልውናቸው መሠረት ባደረጉት ደሴቶች የሚኖሩ ገዳማትና መነኮሳት አሉ:: እነዚህ ሁሉ ሕይወቶች የሚቀጥሉት ጣና ደኅንነቱ ሲጠበቅ ነው:: ስለዚህ የእንስሳት ሀብት ማስፋፊያ ኤጀንሲ፣ የክልሉ የፀጥታ አካል፣ የዙሪያው አርሶ አደሮች፣ የከተማ ነዋሪዎች፣ በሐይቁ ዙሪያ መዋዕለ ንዋያቸውን ያፈሰሱ ባለሀብቶች፣ … ሁሉ ተቀናጅተው ጣናን የመታደግ ሥራ መሥራት አለባቸው::

ሕገ-ወጥ መረብን መቆጣጠር ያለበት ማን ነው?

መረቡንና ተያያዥ ከዓሣ ማስገር ጋር የተያያዙ ችግሮችን የሕግ ማዕቀፍ አለ:: መሠረታዊው ችግር ሕጉን የሚያስከብር አካል አለመኖሩ ነው:: በተለይ የፍትሕ አካላት ጉዳዩን ለመቆጣጠር ያደረጉት ጥረት አነስተኛ ነው:: በእርግጥ አልፎ አልፎ መረቡን በፍተሻ የመያዝ፣ የመቀማትና የማቃጠል ሥራዎች ይሠራሉ፤ ነገር ግን ማስቆም አልተቻለም:: 
ሕገ-ወጥ አስጋሪዎቹ ሕገ-ወጥ መረቡን በጉልበት ጭምር እየተጠቀሙ ነው:: መረቡን በብዛት የሚጠቀሙበት በሌሊት ሲሆን የጦር መሣሪያ ይዞ የሚቆጣጠሩትን አካላት በማስፈራራት ጭምር ሁሉ ነው:: ስለሆነም የሁሉም አካላት ቅንጅት በዚህም በኩል ያስፈልጋል:: እንደ መፍትሔ የዓሣ ተቆጣጣሪ ኮሚቴ ከቀበሌ እስከ ወረዳ ደረጃ በዋና አስተዳዳሪዎች የሚመራ አቋቁመናል:: የግንዛቤ ፈጠራም ሠርተናል፤ ግን መቀነስ እንጅ ማጥፋት አልተቻለም:: በነገራችን ላይ ሕገ-ወጥ መረቡን ሕጋዊ ዓሣ አስጋሪዎችም ይጠቀሙበታል፤ በድብቅ:: ስለዚህ የተቀናጀ የሁሉም ባለድርሻ አካላት ጥረት ያስፈልጋል::

የመራቢያ አካባቢያቸው መወረር ለዓሦች መመናመን እንደ ምክንያት ይነሳል፤ ይስማማሉ?

አዎ! የነጭ ዓሣ ዝርያዎቹ ሐይቁ ውስጥ አይራቡም፤ ለእርባታ ወራጅ የወንዝ ውኃን ይፈልጋሉ:: በዚህ የተነሳ በመራቢያ ወቅታቸው ወደ ሐይቁ ገባር ወንዞች መዳረሻ ይሄዳሉ:: በዚህ ጊዜ ወንዞች አካባቢ ለእርባታ በሄዱበት በአጥማጆች ሊያዙ ይችላሉ:: አንዳንድ ጊዜ ደግሞ ወንዞቹ ወደ ማሳ ይጠለፉና እንቁላሎቹም ሆኑ ዓሦቹ ይሞታሉ:: ከዚህ በመነሳት ነው በተለይ ክረምት ወቅት በጣና ሐይቅ ገባር ወንዞች መዳረሻ አካባቢ ዓሣ ማስገር የምንከለክለው::

በተለይ ከዓሣ ሀብት ጋር በተያያዘ የሌሎች ሀገራት ተሞክሮ ምን ያሳያል?

የሌሎች ሀገራት ተሞክሮ በጣም ያደገ ነው:: በአካል ሄጄ የጎበኘሁት የቻይና ልምድ እጅግ የሚያስገርም ነው:: ከአንድ ነጥብ አራት ቢሊዮን በላይ ሕዝብ ያላት ቻይና በቀን ሁለት ጊዜ ዜጎቿን ዓሣ ትመግባለች:: የዓሣ ግብርናቸው በጣም ያደገ ነው:: በአግባቡ የተቀረፀ ፖሊሲ ብቻ ሳይሆን ፖሊሲውን በአግባቡ የሚጠቀም ሕዝብም ፈጥረዋል:: ለዓሣ ፍላጎታቸው የወንዞችና ሐይቆች ጥገኞች አይደሉም፤ በሰው ሠራሽ ኩሬዎች በየገበሬው ጓሮ በብዛት ዓሣ ይመረታል::
ካለን የውኃ ሀብትና የሕዝብ ቁጥር አንጻር ዘርፉን ብናዘምነው በአግባቡ የምግብ ዋስትናችንን የምናረጋግጥበት ነው:: የሥርዓተ ምግብ ዝንፈት ችግራችንን በመቅረፍ መቀንጨርን ሁሉ የምናስቀርበት ሀብት አለን:: እኛ ጣና ላይ በዓሣ እርባታ ምንም የሠራነው የለም፤ ቻይናውያን ግን ታሁ የሚባል ሐይቃቸውን ከፋፍለው ለባለሀብቶች በመስጠት ዓሣን በዘመናዊ መንገድ እንዲያረቡበት አድርገዋል:: ዶሮ፣ በግ ወይም ከብት እንደምናረባው በዓሣ እርባታ ቻይናውያኑ በብዛት ተሠማርተውበት የሥራ ዕድል መፍጠሪያም፣ የምግብ ዋስትናቸው ማረጋገጫም አድርገውታል:: ቻይናውያን በዘመናዊ ግብርናቸው እስከ 70 ኪሎ ግራም የሚመዝን ዓሣ ለገበያ ያቀርባሉ፤ እኛ ግን ሁለትና ሦስት ኪሎ ግራም የሚመዝን ዓሣም የለንም፤ ዓሣችን ግን ተመሣሣይ ዝርያ ነው::
በእርግጥ አሁን ከኛም የመጀመር አዝማሚያና ጅማሮ አለ፤ ሜጫ አካባቢ በዚህ የተሠማሩ አሉ:: ከአፍሪካም ግብፅ፣ ማላዊ፣ ደቡብ አፍሪካ፣ ኬንያ፣ … በዓሣ ሀብት የላቀ ልምድ አላቸው:: እኛም እነዚህን ሀገራት መከተል ያለብን ይመስለኛል::

የዓሦች የመራቢያ ወቅት የተወሰነ ነው?

እንደየዝርያዎቹና የአየር ንብረት ሁኔታው የሚለያይ ነው:: ዓሣ የሚመቼው የእርባታ መጠነ ሙቀት አለ፤ ከ16 እስከ 32 ዲግሪ ሴንቲ ግሬድ:: በዚህ ክልል ውስጥ ሌሎች ምቹ ሁኔታዎች ሲታከሉበት ይራባል:: ለምሳሌ ቀረሶ ዓሣ መጋቢትና ሚያዝያ ወር መራባት ይመቸዋል:: የዚሁ ዝርያ ሆነው መስከረምና ጥቅምት የሚራቡም አሉ፤ ወሳኙ ነገር ተስማሚ መጠነ ሙቀትና በቂ ምግብ ማግኘት ነው:: ይህ መሆኑ ደግሞ ዓሦችን በዘመናዊ ግብርና ለማርባት ምቹ ያደርጋቸዋል::

ከጣና ሐይቅ የዓሣ ዝርያዎች የከፋ አደጋ ውስጥ ያሉት የትኞቹ ናቸው?

ብዙዎቹ ዝርያዎች ቁጥራቸው ቀደም ሲል በጠቀስኳቸው ችግሮች ምክንያት እየቀነሰ ነው:: ቤዞን የሚባለው ዝርያ በተለይ በጣም በአስጊ ሁኔታ እንደሆነ የሚጠቁሙ ጥናቶች አሉ:: በእርግጥ ቀጣይ ጥናቶችም ይጠይቃል፤ ግን ደግሞ ቀድም ያነሳናቸው ሥጋቶች እስካልተወገዱ ድረስ ሁሉም ዝርያዎች ችግር ውስጥ እንዳሉ መገመት አይከብድም::

ጣና ከአቅሙ በላይ አስጋሪዎችን ተሸክሟል ወይስ ከአቅሙ በታች ነው?

የጣና አቅም የተጠና ነው፤ በዓመት እስከ 15 ሺህ ቶን ዓሣ እንደሚመረት ጥናቶች ያሳያሉ:: ነገር ግን በሐይቁ አቅም ልክ በተጠና አካሄድ እየተሠራ አይደለም:: አሁን ላይ በርካቶች በጣና ላይ ዓሣ እንደሚያሰግሩ ከመግለፅ ያለፈ ቁጥራቸውን ማወቅ አይቻል ይሆናል፤ በእርግጥ በሕጋዊ መንገድ ዓሣ ለማስገር ፈቃድ ያወጡ ይታወቃሉ:: ግን እነሱ ብቻ ለማስገራቸው በእርግጠኝነት መግለፅ አይቻልም:: ዓሦቹን እየተንከባከቡ የሚያሠግሩም የሉም:: ስለዚህ አቅሙና እውነታው ላይመጣጠኑ ይችላሉ::

የጣና ባለቤት ማን ነው?

በባለቤትነት ደረጃ ሕዝቡና የኢትዮጵያ መንግሥት ናቸው:: ሐይቁንም ለመጠበቅ የአካባቢ ጥበቃ፣ ግብርና ቢሮ፣ በዙሪያው ያሉ ከተማ አስተዳደሮችና ወረዳዎች፣ በአካባቢው የሚገኙ ዩኒቨርሲቲዎች፣ … ሁሉ ይመለከታቸዋል:: ነገር ግን እነዚህን የሚመለከታቸው አካላት ሁሉ የሚያስተባብር የራሱ የመንግሥት አካል ደግሞ ያስፈልገው ይመስለኛል:: አሁን በጥቅሉ የሁላችን ኃላፊነት ስለሆነ የተቀናጀ ሥራ መሥራት የተቻለ አይመስለኝም:: ለምሳሌ እምቦጭን ለማጥፋት አንድ ተቋም ወይም የሆነ የመንግሥት አካል በተናጠል የሚችል አይመስለኝም፤ ሁሉንም ማቀናጀት ያስፈልጋል::

ለነበረን ቆይታ አመሠግናለሁ::

እኔም አመሠግናለሁ::
በኩር ጋዜጣ ሀምሌ 11/2009 ዓ/ም ዕትም(አብርሃም በዕዉቀት)

July 17, 2017

Pages

Visitors

  • Total Visitors: 2296100
  • Unique Visitors: 136063
  • Published Nodes: 2118
  • Since: 03/23/2016 - 08:03